Projekty humanistyki cyfrowej na UMK

Na UMK od wielu lat realizuje się różnorodne cyfrowe projekty, które wynikają z badań naukowych lub wspomagają dydaktykę. O roku 2015 Uniwersytet uczestniczy w pracach konsorcjum DARIAH-PL, które tworzy i rozwija humanistykę cyfrową w kraju, jej infrastrukturę i długoterminowy dostęp do danych badawczych. DARIAH-PL jest częścią europejskiego konsorcjum humanistów DARIAH-EU. Więcej informacji o udziale UMK w konsorcjum na stronach Wydziału Nauk Historycznych.

 

W ramach tej współpracy zorganizowaliśmy dwie konferencje:

Ponadto na UMK realizuje się konkretne cyfrowe przedsięwzięcia, oto lista niektórych z nich:

Projekt 1. Tomografia optyczna w konserwatorstwie 

Prof. Piotr Targowski z Instytutu Fizyki UMK od lat współpracuje z Instytutem Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa UMK prowadząc badania obiektów zabytkowych metodą OCT, która została opracowana na UMK dzięki ścisłej współpracy pomiędzy fizykami z grupy prof. Targowskiego i konserwatorami zabytków z zespołu prof. Bogumiły Rouby. Profesor podjął także wspólpracę w tym zakresie w dwóch międzynarodowych konsorcjach i projektach: 

I. 2015 – 2019: „IPERION CH (Integrated Platform for the European Research Infrastructure ON Cultural Heritage)” – Udział w konsorcjum projektu Programu Ramowego Horyzont 2020 Unii Europejskiej (wartość udziału: 250 000 Euro, wartość projektu: 8 150 000 Euro) – krótki opis projektu (po polsku)  – Projekt jest dofinasowywany przez MNiSW w ramach programu "Premia na Horyzoncie" (decyzja nr 329145). 

 

W ramach tego projektu Prof. Piotr Targowski z Instytutu Fizyki  UMK i dr Magdalena Iwanicka z Instytutu Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa UMK na zaproszenie Historic Royal Palaces  prowadzili badania monumentalnych malowideł Petera Paula Rubensa na sklepieniu Whitehall Banqueting House w Londynie. 

II. 2016 – 2020: „E-RIHS PP (The European Research Infrastructure for Heritage Science - Preparatory Phase)” – Udział w konsorcjum projektu Programu Ramowego Horyzont 2020 Unii Europejskiej (wartość udziału: 120 000 Euro, wartość projektu: 4 000 000 Euro) –  Projekt jest dofinasowywany przez MNiSW w ramach programu "Premia na Horyzoncie" (decyzja nr 374501.

 

 

Projekt 2. Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa

Projekt rozwijany przez Bibliotekę Uniwersytecką od 2004 roku wspólnie z regionalnymi instytucjami nauki i kultury. Biblioteka digitalizuje, zabezpiecza i upowszechnia obiekty cyfrowe i ich metadane, które mogą służyć badaniom naukowym. Przyjmuje dezyderaty od badaczy w zakresie ucyfrawiania obiektów potrzebnych do badań, udostępnia nieodpłatnie, masowo wszystkie dane potrzebne do wszelkiego typu analiz i wizualizacji a także ponownego wykorzystania. W KPBC znajduje się już ponad 180 tys. obiektów cyfrowych. Projekt realizowała Bożena Bednarek-Michalska wraz z zespołem informatyków i bibliotekarzy z BGUMK. KPBC jest częścią sieci polskich bibliotek cyfrowych (FBC) i europejskich (Europeana). 

Projekt 3. Muzeum w polskiej kulturze pamięci

Interesujący projekt realizuje Zakład Muzealnictwa Instytutu Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Celem projektu Muzeum w polskiej kulturze pamięci (do 1918 roku): wczesne instytucje muzealne wobec muzeologii cyfrowej jest analiza i kompleksowe badanie roli wczesnych muzeów (założeń protomuzealnych oraz publicznych i prywatnych muzeów, jak też kolekcji prywatnych funkcjonujących w sferze publicznej do 1918 r.) jako instytucji stanowiących zwierciadło przemian kulturowych, oddziałujących zarówno w przeszłości, jak i obecnie na kierunki przekazywania przyszłym pokoleniom oraz kształtowania szeroko pojętej tożsamości i pamięci kulturowej.

W prowadzonych badaniach na obszarze teoretycznej muzeologii zostaną wykorzystanie narzędzia cyfrowe stosowane w najnowszych prądach humanistyki. Wiązać się z tym będzie próba sformułowania subdyscypliny badań nad muzealnictwem, opartych na założeniach humanistyki cyfrowej, co można by określić „muzeologią cyfrową”. 

Projekt jest  finansowany z grantu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki na lata 2016-2019, a kierownikiem jest dr hab. Tomasz F. de Rosset, prof. UMK.

Projekt 4. Słownik polskiej bajki ludowej

Projekt poświęcony jest polskiej bajce ludowej – jej tra­dyc­jom, tema­tyce, formom, naj­po­pu­lar­niej­szym wątkom i motywom oraz naj­wa­żniej­szym badaczom i bajarzom. Jego celem jest stworzenie słownika zawierającego hasła składające się na syntetyczny obraz tradycyjnej polskiej bajki ludowej w ujęciu lite­ra­tu­ro­znawczym i kul­tu­ro­znawczym. Podstawę mate­ria­łową słownika stanowią publi­ko­wane i niepu­bli­ko­wane ludowe opowieści pocho­dzące głównie z XIX i XX wieku z różnych regionów Polski. W ramach projektu poza słownikiem można znaleźć także zdigitalizowane rękopisy, spisy bibliograficzne i opracowania naukowe na temat bajki.

Projekt jest realizowany w latach 2015-2018 z programu NPRH MNiSW  przez dr hab. prof. UMK Violettę Wróblewską w Zakładzie Folklorystyki i Li­te­ra­tu­ry Po­pu­lar­nej, Katedrze Kul­tu­ro­znaw­stwa.

Projekt 5. Wizualizacja danych naukowych

dr hab. Veslava Osińska z Instytutu Informacji Naukowej i Bibliologii w latach 2014-2017 realizowała (wraz z zespołem)  projekt badawczy finansowany przez NCN a zatytułowany: Badanie struktury i dynamiki cyfrowych zasobów wiedzy za pomocą metod wizualizacji (ang. Information Visualization methods in digital knowledge structure and dynamics study), który dotyczył analizy rozwoju nauk humanistycznych i społecznych (HS) w Polsce przy wykorzystaniu metod wizualizacji. Polegał ona na pozyskiwaniu danych badawczych z zasobów cyfrowych bibliotek, repozytoriów i naukowych baz danych MNiSW związanych z publikacjami naukowymi humanistów (HS), zdeponowanych w ostatnich 7 latach. Analizowano tematykę prac, obszary współpracy, instytucje i ośrodki badawcze, które były/są wiodącymi.

   Więcej informacji o projekcie znajduje się na jego stronach.

 

 

 

 

Projekt 6. Badania nad Prusami

"Parafie w państwie zakonu krzyżackiego w Prusach" jest to projekt zrealizowany w Zakładzie Historii Krajów Bałtyckich Wydziału Nauk Historycznych w ramach grantu finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki na podstawie decyzji DEC-2011/01/B/HS3/00828 pod kierownictwem prof. dr hab. Andrzeja Radzimińskiego. Założeniem projektu było stworzenie bazy danych www.parafie.umk.pl umożliwiającej wyszukiwanie pożądanych parafii, map oraz zdjęć.  Ma ona być bazą do dalszych badań naukowych, planuje się również przygotowanie maszynopisów katalogów parafii państwa zakonu krzyżackiego w średniowieczu, które sukcesywnie będą upowszechniane.

W tym samym zakładzie zrealizowano także Projekt „Piętnastowieczna księga formularzowa z Uppsali”  w ramach grantu MNiSW N N108 242039 polegający na opisaniu i digitalizacji rękopiśmiennej Księgi formularzowej średniowiecznych biskupstw pruskich (1323-1512). Tzw. „formularza z Uppsali”. Rękopisy można przeglądać i analizować online.

Projekt 7. Portal Kopernikański

W latach 2007-2012 - pod kierunkiem Prof. dr hab. Krzysztofa Mikulskiego, dr Michała Targowskiego, bibliotekarze z Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, informatycy z UCI i inni badacze z Wydziału Nauk Historycznych zrealizowali Kopernikański Portal Naukowy - Nicolaus Copernicus Thorunensis. Projekt został wsparty przez Prezydenta Miasta Torunia. W ramach projektu zdigitalizowano i udopstępniono setki nowych danych i informacji o Mikołaju Koperniku począwszy od jego utworów, recept, listów, pism administracyjnych  przez opracowania a także mapy, fotografie oraz turystyczne gadżety. W portalu można znaleźć bogatą dokumentację i bibliografię dotyczącą astronoma. Partnerami projektu byli: Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku; Muzeum Okręgowe w Toruniu; Wojewódzka Biblioteka Publiczna-Książnica Kopernikańska w Toruniu.

Projekt 8. Staroobrzędowcy i ich gwara

dr hab. Michał Głuszkowski z Instytutu Filologii Słowiańskiej UMK wraz z zespołem zrealizował w ramach programu OPUS grant nr 2011/01/B/HS2/00505 zatytułowany Dokumentacja rosyjskiej gwary staroobrzędowców w północno-wschodniej Polsce - internetowa baza danych (na lata 2011-2015). Efektem końcowym badań było udostępnienie materiału badawczego w postaci wydania i opracowania tekstów gwarowych oraz konstrukcja cyfrowej bazy danych zamieszczonej w Internecie a tym samym umożliwienie badaczom gwar i języków mniejszościowych wglądu w szczegółowe zjawiska zachodzące przy kontaktach gwary wyspowej z językiem otoczenia. Więcej informacji o projekcie na stronie www.

Projekt 9. Mapa obiektów UMK

dr hab. Anna Supruniuk i dr hab. Mirosław A. Supruniuk opracowali wspólnie z zespołem dr Tomasza Wojciechowskiego z UCI Interaktywną mapę obiektów UMK. Uniwersytet Mikołaja Kopernika oraz związane z nim instytucje i organizacje studenckie, w ciągu 70 lat obecności w Toruniu, zajmowały krócej lub dłużej dziesiątki gmachów i budynków oraz setki mniejszych pomieszczeń użytkowych na terenie całego miasta i w jego okolicach. Niektóre z nich UMK posiadł na własność otrzymując je w darze od miasta lub władz państwowych, niektóre wykupił, inne dzierżawił, jeszcze inne otrzymał w czasowe użytkowanie, wiele sam wybudował.  Stare fotografie i opisy przywracają pamięć o tych budynkach i wpisują się w historię UMK.

Projekt 10. Bibliografie Pomorza

Pod kierunkiem Urszuli Zaborskiej w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu od lat buduje się bibliografie pomorzoznawcze. Dane bibliograficzne są prezentowane w Internecie nie tylko w Polsce, ale także w Niemczech. Bibliografia historii Pomorza Wschodniego i Zachodniego oraz krajów regionu Bałtyku znajduje się na stronach biblioteki natomiast we współpracy z Herder-Institut tworzony jest portal bibliograficzny: Bibliographieportal zawierający Bibliographien zur Geschichte und Landeskunde Ostmitteleuropas za lata 1997-2016.

Projekt 11. "Bibliografia zawartości "Wiadomości Polskich, Politycznych i Literackich" (Paryż-Londyn, 1940-1944) oraz "Wiadomości" (Londyn, 1946-1981)"

W ramach projektu tworzy się elektroniczną wersję (dostępną online w modelu open access) bibliografii pełnej zawartości jednego z najważniejszych czasopism drugiej emigracji niepodległościowej (1939-1989), które odegrało ogromną rolę w podtrzymywaniu tożsamości narodowej i kulturowej na obczyźnie oraz popularyzacji idei niepodległościowych. Na jego łamach drukowali najznamienitsi pisarze polscy (K. Wierzyński, J. Lechoń, G. Herling-Grudziński, T. Terlecki, A. Janta, Z. Kozarynowa, W. Tarnawski, J. Wittlin, T. Nowakowski, J. Mackiewicz i in.), których rozproszony, często także mniej znany dorobek (np. publicystyczny) za sprawą tworzonej bibliografii może wejść na większą skalę do obiegu naukowego i czytelniczego. Bibliografia będzie adnotowana (informacje o zawartości treściowej tekstów), podzielona tematycznie i gatunkowo, opatrzona hasłami przedmiotowymi i tagami, zawierająca wykaz skrótów, indeksy haseł osobowych, dzieł recenzowanych, ilustratorów itp. Wyposażona w zestaw wielopoziomowych filtrów umożliwi bardzo precyzyjne wyszukiwanie pozycji istotnych dla danego problemu badawczego. Bibliografia powstanie w 2021 roku. Kierownikiem projektu jest dr hab. Rafał Moczkodan z Instytutu Literatury Polskiej UMK.

Projekt 12. Scrinium Augustini

Scrinium Augustini (scrinium.umk.pl) -  anglojęzyczny portal umożliwia inteligentne, na zasadzie tzw. „mapy myśli”, przeszukiwanie zbioru listów biskupa Hippony. W tej bazie danych znajduje się ponad 5000 haseł i ponad 50000 odniesień do konkretnym miejsc w listach. Portal Scrinium Augustini – the World  of Augustine’s Letters zawiera 12 kategorii nadrzędnych haseł:· Ascetics/Monasticism · Augustine · Biblical citations and references · Doctrine · Everyday life · Language and literary culture · Persons ·Philosophy · Polemics · Political, legal and economic issues · Religious practice · Topography. Każda z tak zdefiniowanych głównych kategorii (z wyjątkiem indeksu osobowego i topograficznego) dzieli się na kategorie haseł podrzędnych, a te z kolei często zawierają następne podkategorie haseł o jeszcze węższym znaczeniu. Zastosowane w projekcie rozwiązania informatyczne pozwalają użytkownikowi poruszać się po portalu w różnych trybach przeszukiwań – od kategorii najszerszych po najwęższe i odwrotnie, sprawdzać, jakie tematy są poruszane przez Augustyna w konkretnych listach ale też wizualizować całe „drzewa haseł” powiązanych ze sobą stosunkiem podrzędności. Kliknięcie na którekolwiek z haseł odsyła do tych miejsc w korespondencji, w których jako zespół badawczy dostrzegliśmy powiązane z nim problemy i myśli. Projekt otrzymał finansowanie z Narodowego Centrum Nauki (2012/05/B/HS2/04106) w roku 2012 i jest rozwijany w partnerstwie z New City Press of the Focolare. Kierownikiem projektu jest prof dr hab. Przemysław Nehring z Katedry Filologii Klasycznej UMK.