Co to są „dokumenty życia społecznego”?

    Dokumenty życia społecznego, zwane też „dokumentami chwili”, „efemerydami”, to wszelkiego rodzaju niewielkie druki o charakterze dokumentacyjnym, informacyjnym, reklamowym i propagandowym rejestrujące bieżące wydarzenia społeczne, kulturalne i polityczne w różnych ich aspektach i przejawach. Mają one charakter praktyczny lub okazjonalny, posiadają krótkotrwałą wartość użytkową i są interesujące (kierowane) do określonego przez wydawcę, najczęściej (ale nie wyłącznie) niewielkiego kręgu odbiorców. Powstają też zazwyczaj na uboczu działalności wydawniczej dużych drukarni lub przy użyciu nieprofesjonalnego sprzętu poligraficznego. Druki te nie są przeznaczone do handlu księgarskiego, choć mogą być rozpowszechniane wraz z książkami i prasą. Jednak w przeciwieństwie do rękopisów, wszystkie gromadzone "dokumenty chwili" są (oprócz części fotografii) wydawnictwami wieloegzemplarzowymi bez względu na technikę powielania zewnętrzną formę przekazu (rodzaj użytego materiału).

    Dokumentami życia społecznego w rozumieniu tej definicji są:

• materiały bieżącej działalności oraz propagandowe partii i ugrupowań politycznych, towarzystw naukowych, związków wyznaniowych oraz organizacji społecznych (w tym również emigracyjnych i podziemnych),
• dokumentacja wydarzeń kulturalnych, sportowych, politycznych i religijnych (np. festiwali artystycznych, wyborów prezydenckich, parlamentarnych czy samorządowych, pielgrzymek itp.),
• materiały z kongresów, zjazdów, sesji naukowych itp. Do druków tych zalicza się również dokumentację fotograficzną oraz grafikę użytkową np. dewocjonalia, znaki pocztowe i bankowe. W wyjątkowych wypadkach mogą to być również materiały audiowizualne i przedmioty kultury materialnej.

Dokumenty Życia Społecznego w Bibliotece Uniwersyteckiej

    Sekcja Dokumentów Życia Społecznego (DŻS) powstała w Bibliotece UMK w ramach Oddziału Zbiorów Specjalnych, w połowie 1974 roku. Wcześniej, publikacje o większej wartości historycznej i poznawczej (np. drukowane afisze i odezwy) spełniające wymogi definicji, były opracowywane i magazynowane, a karty z ich opisami włączane do katalogu książek. Druków tych po roku 1974 nie wyłączono z magazynu druków zwartych. Część ewidentnych dokumentów życia społecznego gromadzono w Sekcji Zbiorów Graficznych (dokumentacja fotograficzna życia społecznego, architektury Torunia i Wilna) oraz Rękopisów (zwłaszcza DŻS-y i fotografie wchodzące w skład spuścizn rękopiśmiennych). Również w tym wypadku nie dokonywano zmiany ich przechowywania. Druki ulotne powstałe do roku 1800 włącznie znajdują się w Sekcji Starych Druków. Od połowy lat 70. dokumenty życia społecznego tylko sporadycznie trafiały do działów innych niż Sekcja DŻS. Wyjątek stanowi powstałe w połowie roku 1996 Archiwum Emigracji gromadzące samodzielnie emigracyjne druki ulotne w ramach Zbiorów Dokumentacyjnych.